H
Hijsbalk
het mechaniek aan de binnenkant
foto's ferrara
klik aan voor vergroten
Bijgaand een column uit 2023 geschreven voor de Historische Vereniging Alkmaar.
Van hijsbalk tot verhuislift
In sommige columns van de Historische Vereniging Alkmaar wordt u gevraagd naar boven te kijken. Deze keer wordt de aandacht gevestigd op de vele hijsbalken die Alkmaar nog rijk is. Tot ongeveer 1600 werd handelswaar opgeslagen in de huizen van kooplieden op zogenaamde pakzolders.
Omdat vervoer over water plaatsvond waren die huizen veelal aan de stadsgrachten gebouwd. Doordat de handel steeds belangrijker werd, denk aan de VOC, nam de behoefte aan opslagruimte toe. In het begin van de 17e eeuw werd begonnen met de bouw van hoge pakhuizen. Zowel de koopmanswoningen als de pakhuizen waren voorzien van hijsbalken. Eeuwenlang is de hijsbalk gebruikt om goederen naar hoger gelegen vertrekken te hijsen en indien gewenst in tegenovergestelde richting.
Dat gebeurde met behulp van touw en blok oftewel een combinatie van hijstouw en katrol. Tegenwoordig ligt handelswaar opgeslagen in magazijnen langs de grote verkeersaders en is het vervoer geregeld met vrachtwagens al dan niet voorzien van een liftje met daarop een kleine heftruck. De oude pakhuizen staan er nog, maar doen geen dienst meer als opslagruimte.
Vele zijn omgebouwd tot woon- of kantoorruimte, maar de hijsbalken zijn in takt gebleven. In de binnenstad van Alkmaar steken heel wat exemplaren van hout of gietijzer hoog uit diverse gevels. Een enkele met overkapping.
Bij sommige is de hijshaak, waar de katrol aan werd bevestigd, nog aanwezig.
Omdat vervoer over water plaatsvond waren die huizen veelal aan de stadsgrachten gebouwd. Doordat de handel steeds belangrijker werd, denk aan de VOC, nam de behoefte aan opslagruimte toe. In het begin van de 17e eeuw werd begonnen met de bouw van hoge pakhuizen. Zowel de koopmanswoningen als de pakhuizen waren voorzien van hijsbalken. Eeuwenlang is de hijsbalk gebruikt om goederen naar hoger gelegen vertrekken te hijsen en indien gewenst in tegenovergestelde richting.
Dat gebeurde met behulp van touw en blok oftewel een combinatie van hijstouw en katrol. Tegenwoordig ligt handelswaar opgeslagen in magazijnen langs de grote verkeersaders en is het vervoer geregeld met vrachtwagens al dan niet voorzien van een liftje met daarop een kleine heftruck. De oude pakhuizen staan er nog, maar doen geen dienst meer als opslagruimte.
Vele zijn omgebouwd tot woon- of kantoorruimte, maar de hijsbalken zijn in takt gebleven. In de binnenstad van Alkmaar steken heel wat exemplaren van hout of gietijzer hoog uit diverse gevels. Een enkele met overkapping.
Bij sommige is de hijshaak, waar de katrol aan werd bevestigd, nog aanwezig.
Mits goed onderhouden en gekeurd kan de hijsbalk nog gebruikt worden bij verhuizingen. Navraag leert echter dat de moderne verhuizer zijn toevlucht zoekt tot de verhuislift.
De hijsbalk, monumentje uit het verleden, hou hem in het oog.
